рдпрд╣ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдбी.рдПрд▓.рдПрдб. (B.T.C.) рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ेрдоेрд╕्рдЯрд░ - 2020 рдХे рдк्рд░рдердо рдк्рд░рд╢्рди-рдкрдд्рд░ 'рд╡рд░्рддрдоाрди рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा' рдХा рдкूрд░्рдг рд╣рд▓ рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рддैрдпाрд░ी рдФрд░ рдЖрдкрдХे рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдм्рд▓ॉрдЧ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा।
рднाрдЧ 1: рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рдк्рд░рд╢्рди (рдмрд╣ुрд╡िрдХрд▓्рдкीрдп)
рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рд╢्рди 1 рдЕंрдХ рдХा рд╣ै।
1. 'рд╣рдоें рдЙрд╕ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд░िрдд्рд░ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै...' рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрд╕рдХा рд╣ै?
• рдЙрдд्рддрд░: (3) рд╕्рд╡ाрдоी рд╡िрд╡ेрдХाрдирди्рдж рдХे
2. рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоूрд▓ рд╕рд╣рдпोрдЧी рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (1) UNESCO
3. 'рджिрд╡ाрд╕्рд╡рдк्рди' рдХे рд▓ेрдЦрдХ рд╣ैं-
• рдЙрдд्рддрд░: (2) рдЧिрдЬू рднाрдИ
4. 'рдкाрд▓ी рднाрд╖ा' рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдеी-
• рдЙрдд्рддрд░: (2) рдмौрдж्рдз рдХाрд▓ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा
5. рдоुрджाрд▓िрдпाрд░ рдЖрдпोрдЧ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (2) рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕े
6. 'рд╕рдЪ्рдЪी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡рд╣ рд╣ै рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЕрди्рджрд░ рд╕े рдк्рд░рд╕्рдлुрдЯिрдд рд╣ोрддी рд╣ै...' рдпрд╣ рдХрдерди рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (2) рд░ूрд╕ो
7. рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЬрди्рдорджाрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (3) рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдЧ्рд░ाрдг्рдЯ
8. рдХिрдг्рдбрд░рдЧाрд░्рдЯрди рд╕े рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (3) рдмाрд▓ рдЙрдж्рдпाрди
9. рдЧिрдЬु рднाрдИ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдоाрдирддे рдеे-
• рдЙрдд्рддрд░: (3) рдмाрд▓рдХेрди्рдж्рд░िрдд
10. рдорд╣िрд▓ा рд╕рдоाрдЦ्рдпा рдпोрдЬрдиा рдХрдм рд╕े рд▓ाрдЧू рд╣ुрдИ-
• рдЙрдд्рддрд░: (4) 1989
11. 'рдоूрд▓्рдп рд╡рд╣ рд╣ै рдЬो рдоाрдирд╡ рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХी рддुрд╖्рдЯि рдХрд░ рд╕рдХे' рдпрд╣ рдХрдерди рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (4) рдЕрд░्рдмрди
12. рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдКрд░्рдЬा рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (1) рд╕ौрд░ рдКрд░्рдЬा
13. 6-14 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдПрд╡ं рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдоें рд╣ै?
• рдЙрдд्рддрд░: (1) рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (рдХ)
14. рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै-
• рдЙрдд्рддрд░: (1) рдЖрдд्рдоाрдиुрднूрддि
15. рдк्рд░рдХृрддिрд╡ाрдж рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै?
• рдЙрдд्рддрд░: (2) рдоुрдХ्рдд्рдпाрдд्рдордХ
рднाрдЧ 2: рдЕрддि рд▓рдШु рдЙрдд्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рди
рдЙрдд्рддрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 25 рд╢рдм्рджों рдоें।
• 16. рдмौрдж्рдзрдХाрд▓ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेрди्рдж्рд░: рдиाрд▓ंрджा рдФрд░ рд╡िрдХ्рд░рдорд╢िрд▓ा।
• 17. рдоूрд▓्рдпрдкрд░рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: рдмाрд▓рдХ рдоें рдиैрддिрдХ рдЧुрдгों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рдФрд░ рдЙрд╕े рдПрдХ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдиाрдЧрд░िрдХ рдмрдиाрдиा।
• 18. рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдорд╣ाрдзिрдХाрд░ рдкрдд्рд░ (Magna Carta): рд╡ुрдб рдХा рдШोрд╖рдгा рдкрдд्рд░ (1854)।
• 19. рдЙрдкрдирдпрди рд╕ंрд╕्рдХाрд░: рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдмाрд▓рдХ рдХो рдЧुрд░ु рдХे рд╕рдоीрдк рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд▓े рдЬाрдиा।
• 20. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдмाрд▓рд╢्рд░рдо рдиीрддि: рдЕрдЧрд╕्рдд 1987 рдоें рдШोрд╖िрдд рдХी рдЧрдИ।
• 21. рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдиिрд╕्рдкंрджрди (Filtration) рд╕िрдж्рдзांрдд: рд▓ॉрд░्рдб рдоैрдХाрд▓े рдиे рджिрдпा।
• 22. рдк्рд▓ेрдЯो рдХी рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиा: 'рдж рд░िрдкрдм्рд▓िрдХ' (The Republic)।
• 23. рдХрд╕्рддूрд░рдмा рдЧाँрдзी рдмाрд▓िрдХा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рджो рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: (1) рджुрд░्рдЧрдо рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рдмाрд▓िрдХाрдУं рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиा (2) рдб्рд░ॉрдкрдЖрдЙрдЯ рджрд░ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиा।
• 24. рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдоाрдирдХ рддрдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा: NCTE (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж)।
• 25. рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा: "рдордиुрд╖्рдп рдХी рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рдкूрд░्рдгрддा рдХो рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рдиा рд╣ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै" (рд╡िрд╡ेрдХाрдиंрдж)।
• 26. рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рджो рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: рдмाрд▓рдХ рдХा рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЪрд░िрдд्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг।
• 27. 'рдб्рд░ॉрдкрдЖрдЙрдЯ рдмाрд▓рдХ' рд╕े рдЖрд╢рдп: рд╡े рдмрдЪ्рдЪे рдЬो рдЕрдкрдиी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкूрд░ी рдХिрдП рдмिрдиा рдмीрдЪ рдоें рд╣ी рд╕्рдХूрд▓ рдЫोрдб़ рджेрддे рд╣ैं।
• 28. рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рдЖрди्рджोрд▓рди: рдЕрд╕рд╣рдпोрдЧ рдЖрди्рджोрд▓рди рдФрд░ рд╕рд╡िрдирдп рдЕрд╡рдЬ्рдЮा рдЖрди्рджोрд▓рди।
• 29. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рджो рдЙрдкाрдп: (1) рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг рдХрд░рдиा (2) рдк्рд░рджूрд╖рдг рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг।
• 30. рдЪाрд░ рдиैрддिрдХ рдоूрд▓्рдп: рд╕рдд्рдп, рдЕрд╣िंрд╕ा, рдИрдоाрдирджाрд░ी рдФрд░ рдкрд░ोрдкрдХाрд░।
рднाрдЧ 3: рд▓рдШु рдЙрдд्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рди
рдЙрдд्рддрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 75 рд╢рдм्рджों рдоें।
• 31. рдоाрд░िрдпा рдоाрдг्рдЯेрд╕рд░ी рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрдж्рдзрддि: рдпрд╣ рдкрдж्рдзрддि 'рдЗंрдж्рд░िрдп рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг' рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдмाрд▓рдХ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
• 32. рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЪुрдиौрддिрдпाँ: рдЕрдкрд╡्рдпрдп рдПрд╡ं рдЕрд╡рд░ोрдзрди (Waste and Stagnation), рдЕрдиुрдкрдпुрдХ्рдд рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвाँрдЪे рдХी рдХрдоी।
• 33. рдмौрдж्рдзрдХाрд▓ीрди рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЧुрдг: рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ीрдп рд╕्рд╡рд░ूрдк, рд╕рд░рд▓ рдЬीрд╡рди рдФрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди, рддрдеा рд▓ोрдХ рднाрд╖ाрдУं (рдкाрд▓ी) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ।
• 34. рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рднाрд╡ी рдХाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд░ाрдЬ्рдп: рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдХाрд░्рдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЦोрд▓рдиा, рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдиिрд░्рдзाрд░рдг, рд╡िрдд्рдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдоाрдирдХों рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХрд░рдиा рд╣ै।
• 35. рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрдж рдмрдиाрдо рдк्рд░рдХृрддिрд╡ाрдж: рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрдж 'рдЕрдз्рдпाрдд्рдо' рдФрд░ 'рд╢िрдХ्рд╖рдХ' рдХो рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░рдХृрддिрд╡ाрдж 'рдк्рд░рдХृрддि' рдФрд░ 'рдмाрд▓рдХ' рдХो рдХेंрдж्рд░ рдоें рдоाрдирддा рд╣ै।
• 36. рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд░्рде: рд╢िрдХ्рд╖ा рдПрдХ рдЖрдЬीрд╡рди рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬो рдЬрди्рдо рд╕े рдоृрдд्рдпु рддрдХ рдЪрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рд╣рд░ рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
• 37. рд╣рдг्рдЯрд░ рдХрдоीрд╢рди: 1882 рдоें рдЧрдаिрдд। рдЗрд╕рдиे рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдиिрдЬी рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджेрдиे рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा।
• 38. рд╢ांрддि рдиिрдХेрддрди рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: рдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕ाрдиिрдз्рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиा, рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХा рдк्рд░рдЪाрд░ рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕।
• 39. рдоृрджा рдЕрдкрд░рджрди рд░ोрдХрдиे рдХे рдЙрдкाрдп: рд╡ृрдХ्рд╖ाрд░ोрдкрдг рдХрд░рдиा, рдвाрд▓ू рднूрдоि рдкрд░ рд╕ीрдв़ीрджाрд░ рдЦेрддी (Terrace Farming) рдФрд░ рдЪрд░ाрдИ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг।
• 40. рдмुрдиिрдпाрджी рд╢िрдХ्рд╖ा: рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХी 'рд╡рд░्рдзा рдпोрдЬрдиा' рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд। рдЗрд╕рдоें рд╣рд╕्рддрд╢िрд▓्рдк рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें