Latest Study Materials and Test Series

CTET 2026 | Paper- 1 CDP Questions

  Here are the 30 questions from the Child Development and Pedagogy (CDP) section as presented in the images, provided in both English and Hindi. PART—I / भाग—I CHILD DEVELOPMENT AND PEDAGOGY / बाल विकास व शिक्षाशास्त्र 1. Rama was mean to her brother Tahir. Next day Tahir got sick. Rama concluded that she made her brother sick. According to Piaget, which stage of cognitive development is Rama in? (1) Preoperational stage (2) Concrete operational stage (3) Formal operational stage (4) Sensorimotor stage रमा ने अपने भाई ताहिर के साथ मतलबी तरीके से व्यवहार किया। अगले दिन ताहिर बीमार हो गया। रमा ने निष्कर्ष निकाला कि उसने अपने भाई को बीमार कर दिया। पियाजे के अनुसार, रमा संज्ञानात्मक विकास के किस चरण में है? (1) पूर्व-संक्रियात्मक अवस्था (2) मूर्त संक्रियात्मक अवस्था (3) औपचारिक संक्रियात्मक अवस्था (4) संवेदी-चालक अवस्था 2. _______ is the process by which children become aware of their gender roles. (1) Gender equality (2) Gender relatedness (3) Gender homogeneity (4...

Railway Group D General Awareness Notes PDF Free Download

आपको Railway Group D – General Awareness के बहुत ही ज़्यादा विस्तार से समझाए गए (Fully Explained) नोट्स दे रहा हूँ।

ये नोट्स बुक की तरह, लाइन-बाय-लाइन समझाने वाले, Zero से Exam Level तक होंगे।

👉 यह Part-wise है ताकि पढ़ने में आसान रहे।




🚆 Railway Group D



📘 General Awareness (सामान्य जागरूकता)



🔥 Complete & Deep Explained Notes (Hindi Medium)




🔷 1. भारतीय इतिहास (Indian History) – विस्तार से




🟠 (A) प्राचीन भारतीय इतिहास




🔹 सिंधु घाटी सभ्यता (Indus Valley Civilization)



  • यह भारत की सबसे प्राचीन नगरीय सभ्यता थी।
  • इसका विकास लगभग 2500 ईसा पूर्व हुआ।
  • प्रमुख नगर:
    • हड़प्पा (पंजाब – पाकिस्तान)
    • मोहनजोदड़ो (सिंध)
    • कालीबंगा (राजस्थान)
    • धोलावीरा (गुजरात)


मुख्य विशेषताएँ:


  • पक्की ईंटों से बने मकान
  • उत्कृष्ट जल निकासी प्रणाली
  • नगर योजना (Town Planning)
  • ग्रेट बाथ (स्नानागार) – मोहनजोदड़ो



📌 Exam Point:


सिंधु सभ्यता में लोहे का प्रयोग नहीं था।





🔹 वैदिक काल



  • वैदिक साहित्य में चार वेद हैं:
    1. ऋग्वेद – सबसे प्राचीन
    2. यजुर्वेद – यज्ञ
    3. सामवेद – संगीत
    4. अथर्ववेद – तंत्र-मंत्र

  • समाज: वर्ण व्यवस्था (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र)






🔹 बौद्ध और जैन धर्म



  • बौद्ध धर्म – गौतम बुद्ध
    • जन्म: लुंबिनी
    • ज्ञान: बोधगया
    • पहला उपदेश: सारनाथ

  • जैन धर्म – महावीर स्वामी
    • अहिंसा पर सबसे अधिक बल






🟠 (B) मध्यकालीन इतिहास




🔹 दिल्ली सल्तनत



  • प्रथम सुल्तान – कुतुबुद्दीन ऐबक
  • प्रसिद्ध शासक – अलाउद्दीन खिलजी
  • प्रशासनिक सुधार – बाजार नियंत्रण




🔹 मुगल काल



  • संस्थापक – बाबर
  • अकबर:
    • धार्मिक सहिष्णुता
    • दीन-ए-इलाही

  • शाहजहाँ:
    • ताजमहल

  • औरंगजेब:
    • अंतिम शक्तिशाली मुगल






🟠 (C) आधुनिक इतिहास




🔹 1857 का विद्रोह



  • पहला स्वतंत्रता संग्राम
  • नेता:
    • मंगल पांडे
    • रानी लक्ष्मीबाई
    • बहादुर शाह ज़फर




🔹 स्वतंत्रता आंदोलन



  • कांग्रेस स्थापना – 1885
  • महात्मा गांधी:
    • असहयोग आंदोलन
    • सविनय अवज्ञा
    • भारत छोड़ो आंदोलन



📌 15 अगस्त 1947 – भारत स्वतंत्र





🔷 2. भारतीय भूगोल (Indian Geography) – पूरी व्याख्या




🔹 भारत की भौतिक संरचना



  1. हिमालय पर्वत – युवा पर्वत
  2. उत्तरी मैदान – कृषि क्षेत्र
  3. प्रायद्वीपीय पठार – खनिज
  4. तटीय मैदान
  5. द्वीप समूह






🔹 नदियाँ



  • गंगा – उत्तर भारत की जीवन रेखा
  • ब्रह्मपुत्र – सबसे अधिक जल
  • नर्मदा – पश्चिम की ओर बहती



📌 Exam Point:


नर्मदा और ताप्ती अरब सागर में गिरती हैं।





🔹 जलवायु



  • मानसून आधारित
  • जून से सितंबर – वर्षा ऋतु






🔷 3. भारतीय संविधान एवं राजनीति (Polity) – विस्तार से



  • संविधान लागू – 26 जनवरी 1950
  • सबसे बड़ा लिखित संविधान




🔹 प्रस्तावना



भारत को:


  • संप्रभु
  • समाजवादी
  • धर्मनिरपेक्ष
  • लोकतांत्रिक
  • गणराज्य घोषित करती है






🔹 मौलिक अधिकार



  • समानता का अधिकार
  • स्वतंत्रता का अधिकार
  • शोषण के विरुद्ध अधिकार
  • धार्मिक स्वतंत्रता
  • सांस्कृतिक अधिकार
  • संवैधानिक उपचार



📌 Article 32 – संविधान की आत्मा





🔷 4. सामान्य विज्ञान (Science) – आसान भाषा में




🔹 भौतिक विज्ञान



  • बल = द्रव्यमान × त्वरण
  • ऊर्जा के प्रकार:
    • गतिज
    • स्थितिज






🔹 रसायन विज्ञान



  • जल – H₂O
  • ऑक्सीजन – दहन में सहायक
  • अम्ल + क्षार = लवण + जल






🔹 जीव विज्ञान



  • हृदय – 4 कक्ष
  • रक्त – हीमोग्लोबिन
  • श्वसन – फेफड़े






🔷 5. भारतीय अर्थव्यवस्था



  • RBI – 1935
  • नीति आयोग – 2015
  • GDP – कुल उत्पादन






🔷 6. करंट अफेयर्स (Railway Focus)



  • भारतीय रेलवे:
    • स्थापना – 1853
    • मुख्यालय – नई दिल्ली
    • सबसे बड़ा नियोक्ता


टिप्पणियाँ