Latest Study Materials and Test Series

CTET 2026, 8 Feb Paper- 2 CDP

  1. In an inclusive classroom, adaptations should be made in : (a) Learning goals (b) Teaching-learning strategies (c) Provisioning of support (d) Assessment (1) (a), (c), (d) (2) (b), (c), (d) (3) (a), (b), (c), (d) (4) (a), (b), (d) рдПрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЕрдиुрдХूрд▓рди рдХिрд╕рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП? (a) рдЕрдзिрдЧрдо рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें (b) рд╢िрдХ्рд╖рдг-рдЕрдзिрдЧрдо рдХी рд░рдгрдиीрддिрдпों рдоें (c) рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдоें (d) рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдоें (1) (a), (c), (d) (2) (b), (c), (d) (3) (a), (b), (c), (d) (4) (a), (b), (d) 2. Which of the following does not come under the category of sensory impairments? (1) dysgraphia (2) hard of hearing (3) partial loss of vision (4) colour blindness рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоें рд╕े рдХौрди-рд╕ी рдЕрдХ्рд╖рдорддा рд╕ंрд╡ेрджी рдмाрдзिрддा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдирд╣ीं рдЖрддी рд╣ै? (1) рд▓ेрдЦрди рд╡ैрдХрд▓्рдп (2) рд╢्рд░рд╡рдг рдоें рдХрдаिрдиाрдИ (3) рджृрд╖्рдЯि рдХी рдЖंрд╢िрдХ рд╣ाрдиि (4) рд░ंрдЧ рджृрд╖्рдЯिрд╣ीрдирддा 3. According to Jean Piaget, cognitive development : (1) is dependent upon the development of language capabilities. (2) is the process of acquiring the ability to use cultural t...

EMRS , TGT , PGT, LT, Important Hindi Notes

 EMRS TGT Hindi syllabus рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рддैрдпाрд░ рд╣ैं ЁЯСЗ





ЁЯУШ EMRS TGT Hindi Notes (рднाрдЧ 1)




ЁЯк╢ рднाрдЧ–1 : рднाрд╖ा рдФрд░ рд╡्рдпाрдХрд░рдг (Language & Grammar)




1. рднाрд╖ा рдХा рдкрд░िрдЪрдп



  • рднाрд╖ा – рдордиुрд╖्рдпों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों, рднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ों рдХी рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै।
  • рднाрд╖ा рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ –
    1. рд╕рдоाрдЬिрдХрддा (Social character)
    2. рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирд╢ीрд▓рддा (Dynamic nature)
    3. рдк्рд░рддीрдХाрдд्рдордХрддा (Symbolic system)
    4. рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгीрдпрддा (Communicative tool)




2. рд╣िंрджी рднाрд╖ा рдХा рдЙрдж्рдЧрдо



  • рдоूрд▓ рд╕्рд░ोрдд: рд╕ंрд╕्рдХृрдд → рдк्рд░ाрдХृрдд → рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ → рд╣िंрджी
  • рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк: рдЦрдб़ी рдмोрд▓ी (рдЖрдзुрдиिрдХ рд╣िंрджी рдХा рдЖрдзाрд░)
  • рд╣िंрджी рдХी рдмोрд▓िрдпाँ: рдм्рд░рдЬ, рдЕрд╡рдзी, рднोрдЬрдкुрд░ी, рд╣рд░िрдпाрдгрд╡ी, рдмुंрджेрд▓ी, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рдЖрджि।




3. рд╡рд░्рдг-рд╡िрдЪाрд░



  • рд╡рд░्рдг – рдз्рд╡рдиि рдХी рд╡рд╣ рдЗрдХाрдИ рдЬो рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдоें рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ो।
  • рд╡рд░्рдгрдоाрд▓ा – 13 рд╕्рд╡рд░ + 33 рд╡्рдпंрдЬрди = 46 рд╡рд░्рдг
  • рд╕्рд╡рд░: рдЕ, рдЖ, рдЗ, рдИ, рдЙ, рдК, рдЛ, рдП, рдР, рдУ, рдФ, рдЕं, рдЕः
  • рд╡्рдпंрдЬрди: рдХ рд╕े рд╣ рддрдХ + рд╕ंрдпुрдХ्рддाрдХ्рд╖рд░




4. рд╕ंрдзि



  • рдЕрд░्рде: рджो рд╡рд░्рдгों рдпा рд╢рдм्рджों рдХे рдоिрд▓рдиे рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк рдкрд░िрд╡рд░्рддрди।
  • рдк्рд░рдХाрд░:
    1. рд╕्рд╡рд░ рд╕ंрдзि
    2. рд╡्рдпंрдЬрди рд╕ंрдзि
    3. рд╡िрд╕рд░्рдЧ рд╕ंрдзि

  • рдЙрджाрд╣рд░рдг:
    1. рд░ाрдо + рдИрд╢्рд╡рд░ = рд░ाрдоेрд╢्рд╡рд░ (рд╕्рд╡рд░ рд╕ंрдзि)
    2. рддрдж् + рдЧुрдг = рддрдЧ्рдЧुрдг (рд╡्рдпंрдЬрди рд╕ंрдзि)
    3. рд▓ोрдХः + рдЗрддि = рд▓ोрдХेрддि (рд╡िрд╕рд░्рдЧ рд╕ंрдзि)




5. рд╕рдоाрд╕



  • рдЕрд░्рде: рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╢рдм्рджों рдХा рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рдирдпा рд╢рдм्рдж рдмрдирдиा।
  • рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░:
    1. рдж्рд╡ंрдж्рд╡ — рдоाрддा-рдкिрддा
    2. рддрдд्рдкुрд░ुрд╖ — рдЬрд▓рдкाрди (рдЬрд▓ рдХा рдкाрди)
    3. рдХрд░्рдордзाрд░рдп — рдиीрд▓рдХрдорд▓ (рдиीрд▓ा рдХрдорд▓)
    4. рдмрд╣ुрд╡्рд░ीрд╣ि — рдкीрддाрдо्рдмрд░ (рдЬो рдкीрд▓े рд╡рд╕्рдд्рд░ рдзाрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै)
    5. рдЕрд╡्рдпрдпीрднाрд╡ — рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд




6. рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпрдп



  • рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ: рд╢рдм्рдж рдХे рдЖрд░ंрдн рдоें рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк (рдЬैрд╕े – рдк्рд░, рдЕрдиु, рд╕рдо, рдкрд░ा)
  • рдк्рд░рдд्рдпрдп: рд╢рдм्рдж рдХे рдЕंрдд рдоें рдЬुрдб़рдиे рд╡ाрд▓ा рд░ूрдк (рдЬैрд╕े – рдХрддा, рдИ, рдкрди, рд╡ाрд▓ा)




7. рд╢рдм्рдж рднेрдж



  • рд╕ंрдЬ्рдЮा, рд╕рд░्рд╡рдиाрдо, рд╡िрд╢ेрд╖рдг, рдХ्рд░िрдпा, рдХ्рд░िрдпाрд╡िрд╢ेрд╖рдг, рдЕрд╡्рдпрдп, рд╕ंрдмंрдзрдмोрдзрдХ, рд╡िрд╕्рдордпाрджिрдмोрдзрдХ




8. рдХाрд░рдХ рдФрд░ рд╡िрднрдХ्рддि



  • рд╕ंрдЬ्рдЮा/рд╕рд░्рд╡рдиाрдо рдФрд░ рдХ्рд░िрдпा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдХो рдХाрд░рдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
  • рдЫः рдХाрд░рдХ: рдХрд░्рддा, рдХрд░्рдо, рдХрд░рдг, рд╕ंрдк्рд░рджाрди, рдЕрдкाрджाрди, рдЕрдзिрдХрд░рдг
  • рд╡िрднрдХ्рддि рдЪिрд╣्рди: рдиे, рдХो, рд╕े, рдХे рд▓िрдП, рдХा/рдХी/рдХे рдЖрджि।




9. рдХाрд▓ рдФрд░ рд╡ाрдЪ्рдп



  • рдХाрд▓: рд╡рд░्рддрдоाрди, рднूрдд, рднрд╡िрд╖्рдп
  • рд╡ाрдЪ्рдп: рдХрд░्рддृрд╡ाрдЪ्рдп, рдХрд░्рдорд╡ाрдЪ्рдп, рднाрд╡рд╡ाрдЪ्рдп




10. рдЕрдиेрдХाрд░्рдердХ, рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी, рд╡िрд▓ोрдо рд╢рдм्рдж



  • рдЕрдиेрдХाрд░्рдердХ: рдЬिрдирдХा рдПрдХ рд░ूрдк рдЕрдиेрдХ рдЕрд░्рде рджेрддा рд╣ै (рдЬैрд╕े – рдЬрд▓ = рдкाрдиी / рд╣рд░ाрдиा / рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиा)
  • рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी: рд╕рдоाрди рдЕрд░्рде рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж (рдЬैрд╕े – рд╕ूрд░्рдп = рднाрдиु, рджिрд╡ाрдХрд░)
  • рд╡िрд▓ोрдо: рд╡िрдкрд░ीрдд рдЕрд░्рде рд╡ाрд▓े рд╢рдм्рдж (рдЬैрд╕े – рджिрди – рд░ाрдд)






ЁЯУЪ рднाрдЧ–2 : рд╕ाрд╣िрдд्рдп (Sahitya)




рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд▓ рд╡िрднाрдЬрди



  1. рдЖрджिрдХाрд▓ (1050–1350 рдИ.) – рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдХाрд╡्рдп, рд░рдЪрдиाрдПँ: рдкृрде्рд╡ीрд░ाрдЬ рд░ाрд╕ो
  2. рднрдХ्рддिрдХाрд▓ (1350–1700 рдИ.) – рд░ाрдорднрдХ्рддि рдФрд░ рдХृрд╖्рдгрднрдХ्рддि рдзाрд░ा
    • рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि: рдХрдмीрд░, рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд╕ूрд░рджाрд╕, рдоीрд░ाрдмाрдИ

  3. рд░ीрддिрдХाрд▓ (1700–1850 рдИ.) – рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рдк्рд░рдзाрди рдХाрд╡्рдп
    • рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि: рдмिрд╣ाрд░ी, рдХेрд╢рд╡рджाрд╕, рдкрдж्рдоाрдХрд░

  4. рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓ (1850 рд╕े рдЕрдм рддрдХ)
    • рднाрд░рддेрди्рджु рдпुрдЧ
    • рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдпुрдЧ
    • рдЫाрдпाрд╡ाрдж рдпुрдЧ
    • рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрдж, рдирдИ рдХрд╡िрддा, рдЬрдирд╡ाрджी рдХрд╡िрддा






ЁЯзС‍ЁЯПл рднाрдЧ–3 : рднाрд╖ा-рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпाँ



  • рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп: рд╕ुрдирдиा, рдмोрд▓рдиा, рдкрдв़рдиा, рд▓िрдЦрдиा рдЪाрд░ рдХौрд╢рд▓ों рдХा рд╡िрдХाрд╕
  • рдоुрдЦ्рдп рд╡िрдзिрдпाँ:
    1. рд╡्рдпाрдХрд░рдг-рдЕрдиुрд╡ाрдж рд╡िрдзि
    2. рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрдзि
    3. рд╢्рд░рд╡рдг-рджृрд╢्рдп рд╡िрдзि
    4. рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдгाрдд्рдордХ рд╡िрдзि
    5. рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг (Activity-based Learning) 


ЁЯк╢ рднाрдЧ – 2 : рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдкрд░िрдЪрдп

ЁЯзн 1. рд╣िंрджी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдХाрд▓-рд╡िрднाрдЬрди

рдХाрд▓

рд╕рдордп рд╕ीрдоा

рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि

рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि

рдЖрджिрдХाрд▓

1050–1350 рдИ.

рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдХाрд╡्рдп, рдзрд░्рдо рдк्рд░рдЪाрд░

рдЪंрджрдмрд░рджाрдИ, рдЬрдЧрдиिрдХ

рднрдХ्рддिрдХाрд▓

1350–1700 рдИ.

рдИрд╢्рд╡рд░ рднрдХ्рддि, рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा

рдХрдмीрд░, рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд╕ूрд░рджाрд╕

рд░ीрддिрдХाрд▓

1700–1850 рдИ.

рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рд░рд╕, рдЕрд▓ंрдХाрд░िрдХ рднाрд╖ा

рдмिрд╣ाрд░ी, рдХेрд╢рд╡рджाрд╕, рджेрд╡

рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓

1850 рдИ. рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди

рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж, рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрдж

рднाрд░рддेрди्рджु, рдорд╣ाрджेрд╡ी, рдиिрд░ाрд▓ा




ЁЯМ┐ 2. рдЖрджिрдХाрд▓ (рд╡ीрд░рдЧाрдеा рдХाрд▓)


ЁЯФ╕ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ

  • рд░ाрдЬाрдУं рдФрд░ рд╡ीрд░ों рдХी рд╡ीрд░рддा рдХा рд╡рд░्рдгрди
  • рдк्рд░ाрдЪीрди рд▓ोрдХрдЧाрдеाрдУं рдХी рд╢ैрд▓ी
  • рднाрд╖ा – рдЕрдкрдн्рд░ंрд╢ рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╣िंрджी

ЁЯФ╕ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдПँ



  • рдЪंрджрдмрд░рджाрдИ – рдкृрде्рд╡ीрд░ाрдЬ рд░ाрд╕ो
  • рдЬрдпрдирдХ – рдЕрд▓ंрдХाрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣
  • рдЬрдЧрдиिрдХ – рдЕрд▓्рд╣ा рдЦंрдб



ЁЯМ╕ 3. рднрдХ्рддिрдХाрд▓

рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХो рджो рдзाрд░ाрдУं рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै ЁЯСЗ

рдзाрд░ा

рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि

рд╡िрд╢ेрд╖рддा

рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдзाрд░ा

рдХрдмीрд░, рд░ैрджाрд╕, рджाрджू

рдИрд╢्рд╡рд░ рдиिрд░ाрдХाрд░, рд░ूрдкрд░рд╣िрдд

рд╕рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдзाрд░ा

рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд╕ूрд░рджाрд╕, рдоीрд░ाрдмाрдИ

рдИрд╢्рд╡рд░ рд╕ाрдХाрд░ рд░ूрдк рдоें



ЁЯФ╣ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдПँ



  • рдХрдмीрд░рджाрд╕ – рдмीрдЬрдХ, рд╕ाрдЦी, рд╕рдмрдж, рд░рдоैрдиी
    • “рдХрдмीрд░ рдХे рджोрд╣े” рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं
    • рдиिрд░्рдЧुрдг рднрдХ्рддि рдХे рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ
    • рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╖рдп – рдИрд╢्рд╡рд░ рднрдХ्рддि, рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░, рдЕंрдзрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕-рд╡िрд░ोрдз

  • рд░ैрджाрд╕ (рд░рд╡िрджाрд╕) – рдорди рдЪंрдЧा рддो рдХрдаौрддी рдоें рдЧंрдЧा
    • рдЬाрддिрд╡ाрдж рд╡िрд░ोрдзी рд╕рди्рджेрд╢

  • рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ – рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕, рд╡िрдирдп рдкрдд्рд░िрдХा, рдХрд╡िрддाрд╡рд▓ी, рджोрд╣ाрд╡рд▓ी
    • рд╕рдЧुрдг рд░ाрдорднрдХ्рддि рд╢ाрдЦा
    • рд╕рд░рд▓ рдЕрд╡рдзी рднाрд╖ा

  • рд╕ूрд░рджाрд╕ – рд╕ूрд░рд╕ाрдЧрд░, рд╕ूрд░рд╕ाрд░ाрд╡рд▓ी, рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓рд╣рд░ी
    • рд╕рдЧुрдг рдХृрд╖्рдгрднрдХ्рддि рд╢ाрдЦा
    • рд╡ाрдд्рд╕рд▓्рдп рдФрд░ рдоाрдзुрд░्рдп рднाрд╡ рдк्рд░рдоुрдЦ

  • рдоीрд░ाрдмाрдИ – рдЧीрдд рдЧोрд╡िंрдж рддिрд▓рдХ, рдкрджाрд╡рд▓ी
    • рдХृрд╖्рдг рдХे рдк्рд░рддि рдк्рд░ेрдо рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг






ЁЯТР 4. рд░ीрддिрдХाрд▓ (рд╢्рд░ृंрдЧाрд░िрдХ рдпुрдЧ)




ЁЯФ╕ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ



  • рдХाрд╡्рдп рдХा рдХेंрдж्рд░ рдиाрдпрдХ-рдиाрдпिрдХा рдФрд░ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рд░рд╕
  • рднाрд╖ा – рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा
  • рдЕрд▓ंрдХाрд░िрдХрддा рдФрд░ рднाрд╡ рд╕ौंрджрд░्рдп


ЁЯФ╣ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдПँ

рдХрд╡ि

рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рдЪрдиा

рд╡िрд╢ेрд╖рддा

рдмिрд╣ाрд░ी

рдмिрд╣ाрд░ी рд╕рддрд╕рдИ

рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рдФрд░ рдиीрддि рджोрд╣े

рдХेрд╢рд╡рджाрд╕

рд░рд╕िрдХрдк्рд░िрдпा, рдХрд╡िрдк्рд░िрдпा, рд░ाрдордЪंрдж्рд░िрдХा

рд░ीрддि рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рдиिрд░्рдоाрддा

рджेрд╡

рднрд╡ाрдиी рд╡िрд▓ाрд╕, рд░рд╕ рд░ंрдЧ

рдЕрд▓ंрдХाрд░िрдХ рд╢ैрд▓ी

рдкрдж्рдоाрдХрд░

рдЬрдЧрдж्рд╡िрдиोрдж, рд╣рд░्рд╖рд╡िрд▓ाрд╕

рджрд░рдмाрд░ी рдХрд╡ि

рдорддिрд░ाрдо

рд░рд╕рд░ाрдЬ, рднाрд╡рдк्рд░рдХाрд╢

рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рд░рд╕ рдХे рдХрд╡ि



ЁЯХК️ 5. рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд▓




ЁЯХп️ (1) рднाрд░рддेрди्рджु рдпुрдЧ (1850–1900 рдИ.)



  • рд╣िंрджी рдЧрдж्рдп рдХा рдЖрд░ंрднिрдХ рдпुрдЧ
  • рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा
  • рднाрд╖ा – рдЦрдб़ी рдмोрд▓ी
  • рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ेрдЦрдХ:
    • рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ – “рдЕंрдзेрд░ рдирдЧрд░ी”, “рднाрд░рдд рджुрд░्рджрд╢ा”
    • рдмाрд▓рдХृрд╖्рдг рднрдЯ्рдЯ – “рд╣िंрджी рдк्рд░рджीрдк”
    • рдк्рд░рддाрдк рдиाрд░ाрдпрдг рдоिрд╢्рд░ – “рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рд╣िрдЯोрдкрджेрд╢”




ЁЯХп️ (2) рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдпुрдЧ (1900–1920 рдИ.)



  • рдиिрдмंрдз, рдЖрд▓ोрдЪрдиा, рдХрд╣ाрдиी рдХा рд╡िрдХाрд╕
  • рднाрд╖ा рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддрдиिрд╖्рда
  • рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ेрдЦрдХ:
    • рдорд╣ाрд╡ीрд░рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी – “рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдкрдд्рд░िрдХा” рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ
    • рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд – “рд╕ाрдХेрдд”, “рднाрд░рдд рднाрд░рддी”
    • рдирд░ेрди्рдж्рд░ рд╢рд░्рдоा, рдЕрдпोрдз्рдпा рд╕िंрд╣ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рд╣рд░िрдФрдз




ЁЯМ║ (3) рдЫाрдпाрд╡ाрдж рдпुрдЧ (1918–1938)



  • рдХрд▓्рдкрдиा, рдк्рд░рдХृрддि, рдк्рд░ेрдо, рд░рд╣рд╕्рдпрд╡ाрдж
  • “рдЪाрд░ рд╕्рддंрдн” – рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рд╕ुрдоिрдд्рд░ाрдиंрджрди рдкंрдд, рдорд╣ाрджेрд╡ी рд╡рд░्рдоा, рдиिрд░ाрд▓ा
  • рдоुрдЦ्рдп рд░рдЪрдиाрдПँ:
    • рдХाрдоाрдпрдиी – рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж
    • рдЧुंрдЬрди, рдкрд▓्рд▓рд╡ – рдкंрдд
    • рджीрдкрд╢िрдЦा, рдпाрдоा – рдорд╣ाрджेрд╡ी рд╡рд░्рдоा
    • рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕, рд╕рд░ोрдЬ рд╕्рдоृрддि – рдиिрд░ाрд▓ा




ЁЯМ┐ (4) рдк्рд░рдпोрдЧрд╡ाрдж, рдирдИ рдХрд╡िрддा рдФрд░ рдЬрдирд╡ाрджी рдХाрд╡्рдп (1938 рдХे рдмाрдж)



  • рд╕рдоाрдЬ, рдпрдеाрд░्рде, рд╡िрдж्рд░ोрд╣, рд╡्рдпрдХ्рддि рдЪेрддрдиा
  • рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрд╡ि: рдЕрдЬ्рдЮेрдп, рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди, рдХेрджाрд░рдиाрде рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓, рдоुрдХ्рддिрдмोрдз


ЁЯУЦ 6. рд╣िंрджी рдЧрдж्рдп рдХा рд╡िрдХाрд╕

рдЧрдж्рдп рд░ूрдк

рдк्рд░рдоुрдЦ рд▓ेрдЦрдХ

рд░рдЪрдиा

рдиिрдмंрдз

рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी, рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдкрд░рд╕ाрдИ

“рдХुрдЯрдЬ”, “рднोрд▓ाрд░ाрдо рдХा рдЬीрд╡”

рдЙрдкрди्рдпाрд╕

рдк्рд░ेрдордЪंрдж

“рдЧोрджाрди”, “рдЧрдмрди”, “рдирдордХ рдХा рджाрд░ोрдЧा”

рдХрд╣ाрдиी

рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж, рдоृрджुрд▓ा рдЧрд░्рдЧ

“рдЗрджрдЧाрд╣”, “рдЫोрдЯीрд╕ी рдмाрдд”

рдиाрдЯрдХ

рднाрд░рддेрди्рджु, рдк्рд░рд╕ाрдж

“рдЕंрдзेрд░ рдирдЧрд░ी”, “рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд”




ЁЯза рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рд╢्рди (Objective Style)



  1. ‘рд╕ूрд░рд╕ाрдЧрд░’ рдХे рд░рдЪрдпिрддा рдХौрди рд╣ैं?
    → рд╕ूрд░рджाрд╕
  2. ‘рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕’ рдХिрд╕ рднाрд╖ा рдоें рд▓िрдЦी рдЧрдИ?
    → рдЕрд╡рдзी
  3. ‘рдХाрдоाрдпрдиी’ рдХे рдХрд╡ि рдХौрди рд╣ैं?
    → рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж
  4. ‘рдЕंрдзेрд░ рдирдЧрд░ी рдЪौрдкрдЯ рд░ाрдЬा’ рдХे рд▓ेрдЦрдХ рд╣ैं—
    → рднाрд░рддेрди्рджु рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░
  5. ‘рднाрд░рдд рднाрд░рддी’ рдХी рд░рдЪрдиा рдХिрд╕рдиे рдХी?
    → рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд


рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ