Latest Study Materials and Test Series

CTET Maths Pedagogy Notes in Hindi

  1. рдЧрдгिрдд рдХी рдк्рд░рдХृрддि (Nature of Mathematics) рдЧрдгिрдд рдХेрд╡рд▓ рдЧрдгрдиाрдУं рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕ोрдЪрдиे рдХा рдПрдХ рддрд░ीрдХा рд╣ै। • рддाрд░्рдХिрдХ рдФрд░ рдХ्рд░рдордмрдж्рдз (Logical & Systematic): рдЧрдгिрдд рддाрд░्рдХिрдХ рд╕ोрдЪ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ैं। • рдЕрдоूрд░्рдд рд╕े рдоूрд░्рдд (Abstract to Concrete): рдЧрдгिрддीрдп рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПं рдЕрдоूрд░्рдд (Abstract) рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди 'рдоूрд░्рдд' (Concrete) рдЙрджाрд╣рд░рдгों рд╕े рд╕рдордЭाрдиा рдкреЬрддा рд╣ै। • рдЙрджाрд╣рд░рдг: 'рдЖрдпрддрди' (Volume) рд╕рдордЭाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рд▓े рдкाрдиी рдХे рдЧिрд▓ाрд╕ рдпा рдбिрдм्рдмे рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиा। 2. рд╡ैрди рд╣ीрд▓े рдХे рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рд╡िрдЪाрд░ рдХे рд╕्рддрд░ (Levels 0 - 4) рд╕्рддрд░ 0: рджृрд╢्рдпीрдХрд░рдг (Visualization) • рд╡िрд╡рд░рдг: рдЗрд╕ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдмрдЪ्рдЪा рдЖрдХृрддिрдпों рдХो рдЙрдирдХे рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдФрд░ рджिрдЦाрд╡рдЯ (Appearance) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд╣рдЪाрдирддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдЧुрдгों (Properties) рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╕ोрдЪрддा। • рд╕ोрдЪ рдХा рддрд░ीрдХा: "рдпрд╣ рдЧोрд▓ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рд░ोрдЯी рдЬैрд╕ा рджिрдЦрддा рд╣ै।" • рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдмрдЪ्рдЪा рдПрдХ рд╡рд░्рдЧ (Square) рдФрд░ рдЖрдпрдд (Rectangle) рдХो рдХेрд╡рд▓ рдЙрдирдХे рдЖрдХाрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рд╕्рддрд░ 1: рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (Analysis) • рд╡िрд╡рд░рдг: рдпрд╣ाँ рдмрдЪ्рдЪा рдЖрдХृрддिрдпों рдХे рдЧुрдгों (Properties) рдХो рд╕рдордЭрдиा ...

EMRS Teaching Aptitude Notes PDF

⭐ Teaching Aptitude – EMRS рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕

Teaching Aptitude рд╡рд╣ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╣ै рдЬो рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдвंрдЧ рд╕े рдкрдв़ाрдиे, рд╕рдордЭाрдиे, рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрддी рд╣ै। EMRS Teaching Exam рдоें рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдкूрдЫा рдЬाрддा рд╣ै। рдиीрдЪे рд╕ंрдкूрд░्рдг рдиोрдЯ्рд╕ рдЖрд╕ाрди рднाрд╖ा рдоें рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं।

1️⃣ Teaching Aptitude рдХा рдкрд░िрдЪрдп

Teaching Aptitude рд╡рд╣ рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдпोрдЬрдиाрдмрдж्рдз, рд╕ंрдЧрдаिрдд рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдкрдв़ाрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ीрдЦрдиे, рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рдоूрд▓्рдпांрдХрди, рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдФрд░ рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди рд╕े рднी рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।

MCQ 1: Teaching Aptitude рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?
(A) рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡
(B) рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиा
(C) рдХेрд╡рд▓ рдХрдХ्рд╖ा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди
(D) рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХрд░ाрдиा

Correct Answer: (B)

2️⃣ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Objectives of Teaching)

рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рддीрди рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं:

(A) рдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Cognitive Objectives)

● рдпाрдж рд░рдЦрдиा (Remembering)
● рд╕рдордЭрдиा (Understanding)
● рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рдиा (Analyzing)
● рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ (Application)
● рдоूрд▓्рдпांрдХрди (Evaluation)

(B) рднाрд╡ाрдд्рдордХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Affective Objectives)

● рдоूрд▓्рдп (Values)
● рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг (Attitude)
● рдк्рд░ेрд░рдгा (Motivation)
● рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा (Sensitivity)

(C) рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Psychomotor Objectives)

● рдХौрд╢рд▓ (Skills)
● рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि (Physical ability)
● Coordination

MCQ 2: Psychomotor Domain рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?
(A) рдЬ्рдЮाрди
(B) рднाрд╡рдиाрдПँ
(C) рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХ्рд╖рдорддा
(D) рд╕ंрдЪाрд░

Correct Answer: (C)

3️⃣ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд (Principles of Teaching)

рдХुрдЫ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕िрдж्рдзांрдд:

✔ рд╕рд░рд▓ рд╕े рдЬрдЯिрд▓ (Simple to Complex)
✔ рдЬ्рдЮाрдд рд╕े рдЕрдЬ्рдЮाрдд (Known to Unknown)
✔ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп (Specific to General)
✔ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХрддा (Practicability)
✔ рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी (Active participation)

4️⃣ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рдЧुрдг (Qualities of a Good Teacher)

● рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг
● рдзैрд░्рдп
● рд╡िрд╖рдп рдЬ्рдЮाрди
● рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХौрд╢рд▓
● рдиेрддृрдд्рд╡ рдХ्рд╖рдорддा
● рддрдХрдиीрдХी рджрдХ्рд╖рддा

MCQ 3: рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧुрдг рдХ्рдпा рд╣ै?
(A) рдХрдаिрди рднाрд╖ा рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ
(B) рдЫाрдд्рд░ों рд╕े рджूрд░ी
(C) рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг (Clear Communication)
(D) рдХрдаोрд░ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди

Correct Answer: (C)

5️⃣ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг (Communication in Teaching)

Communication рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЪाрд░ рднाрдЧ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:

1. Sender (Teacher)

2. Message (Content)

3. Channel (Mode: verbal/non-verbal)

4. Receiver (Student)

рдЕрдЪ्рдЫी communication рдоें noise рдХрдо рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ feedback рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

6️⃣ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпाँ (Teaching Methods)

1. рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рдкрдж्рдзрддि (Lecture Method)

рд╕рдмрд╕े рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкрдж्рдзрддि। рдмрдб़े рд╕рдоूрд╣ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд।

2. рдЪрд░्рдЪा рдкрдж्рдзрддि (Discussion Method)

рд╕ीрдЦрдиे рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рднाрдЧीрджाрд░ी।

3. рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрдж्рдзрддि (Project Method)

"Learning by Doing" рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд।

4. Demonstration Method

Science, Maths, Technical subjects рдоें рдЙрдкрдпोрдЧी।

5. ICT рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг

Smart class, PPT, Digital boards рдЖрджि।

MCQ 4: “Learning by Doing” рдХिрд╕ рд╡िрдзि рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै?
(A) рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди
(B) рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдкрдж्рдзрддि
(C) рдЪрд░्рдЪा
(D) ICT

Correct Answer: (B)

7️⃣ рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди (Classroom Management)

рдХрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди, рд╡ाрддाрд╡рд░рдг, рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ुрдЪाрд░ू рд░ूрдк рд╕े рдЪрд▓ाрдиा рд╣ी Classroom Management рд╣ै।

рдЗрд╕рдХे рдоुрдЦ्рдп рддрдд्рд╡:

● Time management
● Physical arrangement
● Rules & routines
● Motivation
● Control strategies

8️⃣ рдоूрд▓्рдпांрдХрди (Evaluation)

рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдХाрд░:

1. Formative Evaluation

рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा—Unit test, Class test

2. Summative Evaluation

рдЕंрдд рдоें рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा—Final exam

3. Diagnostic Evaluation

рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП

4. Continuous & Comprehensive Evaluation (CCE)

рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд

MCQ 5: Diagnostic Evaluation рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
(A) рдЕंрддिрдо рдкрд░िрдгाрдо
(B) рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП
(C) рдиिрдпрдоिрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा
(D) рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП

Correct Answer: (B)




рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ